Thành tích có một, sao lắm giải thưởng thế?

- Nhà biên kịch Nguyễn Thị Hồng Ngát cho rằng
nguyên nhân sâu xa của việc hai nhà biên kịch Phan Huyền Thư và Phan Thanh Tú
khiếu nại về trường hợp của đạo diễn Nguyễn Thước không phải để tranh giành danh
hiệu mà là quan hệ giữa biên kịch và đạo diễn từ lâu đã cơm không lành, canh
không ngọt.

Giải thưởng nghệ thuật thừa thãi scandal


Bố mẹ cãi nhau vì “đứa con” nghệ thuật

Các chị ấy có tính chiến đấu
rất cao!

Một sự kiện rất nóng liên quan đến việc xét
tặng giải thưởng nhà nước kỳ này là việc hai nhà biên kịch Phan Thanh Tú và Phan Huyền Thư gửi đơn khiếu nại Bộ VHTTDL về trường hợp của đạo diễn Nguyễn
Thước. Bà nhìn nhận sự việc này thế nào với tư cách là một nhà biên kịch cũng
như với tư cách của phó chủ tịch thường trực Hội Điện ảnh?

Đây không phải chuyện
kiện cáo hay khiếu nại mà nói đúng ra đó là đơn kiến nghị của các nhà
biên kịch Hãng phim Tài liệu khoa học TƯ. Năm nào cũng vậy, chuyện đơn thư kiến
nghị là rất bình thường ở mỗi đợt xét giải thưởng Hồ Chí Minh, giải thưởng Nhà
nước hay xét danh hiệu NSND, NSƯT.

Về biên kịch, quả thực từ xưa đến nay cũng rất
thiệt thòi. Tôi làm nghề biên kịch nên cũng rất hiểu tâm trạng của các anh chị
cùng nghề. Do đặc thù nghề nghiệp của chúng tôi là hay im lặng, ngồi một mình để
làm việc với những con chữ. Sự âm thầm thì ít được nổi hơn và được để ý hơn như
diễn viên, đạo diễn. Nghề biên kịch đã rất nặng nhọc rồi lại còn thiệt thòi.

Tôi nghĩ, ở đây ứng xử với các biên kịch cần
có một sự trân trọng. Họ âm thầm và im lặng thế nhưng không có nghĩa anh được
phép quên người ta. Ở đây tôi nghĩ không phải các anh chị ấy muốn tranh giành
danh hiệu hay giải thưởng đâu mà bản chất sâu xa là quan hệ giữa biên kịch và
đạo diễn từ lâu đã cơm không lành, canh không ngọt. Điều này chất chứa, bức xúc
và ức chế từ lâu rồi và giờ có dịp để bùng lên.

Nhà biên kịch Nguyễn Thị Hồng Ngát

Bản thân đạo
diễn Nguyễn Thước trong trường hợp này cũng không sai khi ông làm hồ sơ xét
duyệt giải thưởng nhà nước với những bộ phim được làm từ kịch bản của Phan Huyền
Thư và Phan Thanh Tú, thưa bà?

Từ những đợt xét trước đã có người làm đạo
diễn giờ là NSND xin xét duyệt giải thưởng nhà nước và họ cũng được nên những
người sau thấy vậy thì cũng làm. Có người chất vấn chúng tôi rằng cũng có ngần
ấy việc, ngần ấy phim mà sao lại lắm giải thưởng danh hiệu thế. Thành tích chỉ
có một mà được cả danh hiệu NSND và giải thưởng nhà nước.

Nhiều người nói rằng như vậy thì có công
bằng không? Nhà nước có ưu ái quá không và nếu hỏi ngược lại thì các đạo diễn có
tham lam quá không? Đa phần các đạo diễn đã xin xét duyệt danh hiệu NSND đều xin
xét luôn giải thưởng nhà nước, hiếm người nào chỉ xin một thứ. Bản thân anh
Nguyễn Thước làm thế không hề sai vì các đạo diễn khác cũng làm vậy.

Theo trí nhớ của bà thì trong giới biên
kịch đã từng xảy ra chuyện kiến nghị rùm beng như lần này chưa?

Nếu tôi nhớ không lầm thì chưa nên phải nói
rằng các chị ấy có tính chiến đấu rất cao. Còn đa phần các nhà biên kịch tặc
lưỡi cho xong, chẳng muốn nói năng gì. Tôi cũng phải nói rằng không chỉ có tài
liệu mà phim truyện, khi viết kịch bản thì ngày nào đạo diễn cũng hỏi han, chăm
sóc đến khi xong phim, được giải này giải kia là quay lưng luôn. Do vậy các nhà
biên kịch không được quên chính mình. Mình lao động miệt mài vậy thì cũng phải
đòi hỏi sự nhìn nhận, công nhận lao động của mình. Và thay vì tranh luận trên
mặt báo hãy làm hồ sơ trình lên để được xét giải thưởng theo ngạch biên kịch.

Xin xét duyệt không phải vì
háo danh

Vậy theo bà, việc các nhà biên kịch lên
tiếng là do họ cảm thấy thiệt thòi trong những lần xét giải thưởng trong khi
vinh quang lại thuộc về các đạo diễn?

Biên kịch bao giờ cũng vậy, khi chọn nghề này
cũng là mình đã chọn sự thiệt thòi đầu tiên. Như thông tư đã hướng dẫn thì các
nhà biên kịch có quyền trình phần tác giả kịch bản của mình lên xin giải thưởng
nhà nước hoặc giải thưởng Hồ Chí Minh mà không ảnh hưởng gì. Họ có quyền làm hồ
sơ xin xét giải với tư cách biên kịch mà không cần phải khiếu nại về chuyện đạo
diễn. Có thể các nghệ sĩ vì mải đi làm phim, mải viết lách nên cũng không nghiên
cứu các thông tư hướng dẫn để làm hồ sơ. 

Bản thân tôi năm nay cũng làm hồ sơ xin xét
duyệt giải thưởng nhà nước với những kịch bản tôi viết đã trở thành phim. Đến
lúc này, khi đã 60 tuổi, tôi nghĩ cũng đã đến lúc Nhà nước công nhận cống hiến
của tôi chứ không phải tôi háo danh. Do vậy các chị ấy phát biểu cũng có cái
đúng là cứ cố có khi cũng được. Mỗi người đều có một ví trí của mình. Anh Nguyễn
Thước xin như vậy cũng không có nghĩa là đã tranh mất phần của các chị ấy bởi
Phan Huyền Thư hay Phan Thanh Tú đều có quyền trình hồ sơ của mình.

Đặt giả thiết đạo diễn của các phim bà viết
kịch bản làm hồ sơ xin xét duyệt danh hiệu hay giải thưởng nhà nước mà không hề
nhắc đến tên mình thì bà có hành xử như trường hợp của hai NBK Phan Huyền Thư
hay Phan Thanh Tú không?

Tôi sẽ không hành xử như vậy vì các kịch bản
tôi viết được giao cho nhiều đạo diễn khác nhau. Nhưng với phim tài liệu thì
công của biên kịch cũng lớn. Tuy nhiên, trong giới biên kịch, kể cả phía phim
truyện rất nhiều nhà biên kịch nổi tiếng đến giờ vẫn chưa được gì. Không hiểu
sao quy chế của Bộ VHTTDL lần này lại hất các nhà biên kịch sang xét giải trong
hội đồng của Hội nhà văn VN. Mà bên đó họ chỉ chú ý đến thơ và văn xuôi còn giới
biên kịch, chúng tôi vẫn nói đùa với nhau rằng chỉ là nhà văn hạng hai.

Vì sao mỗi đợt
xét danh hiệu, giải thưởng nhà nước đều xảy ra chuyện kiện tụng, khiếu nại kiến
nghị?

Tôi nghĩ các lần trước là do nhiều nguyên
nhân, do thông tư hướng dẫn không rõ ràng và nhiều người lại đem cái cá nhân
vào, không ưa thì nhiều khi không bỏ phiếu. Như chị Tố Uyên chẳng hạn. Nghệ
thuật cần gì nhiều, chị ấy chỉ đóng “Con chim vành khuyên” là ổn rồi. Vậy
mà có mỗi danh hiệu NSƯT mà cũng mấy lần gạt người ta đi. Chính vì nhiều lần oan
ức vậy nên chị ấy mới kiến nghị. Chị Đức Lưu cũng vậy, không diễn nhiều, mỗi vai
Thị Nở xấu xí nhưng lại được nhiều người thích và nhớ đến. Cả hai đều được xét
danh hiệu lần này. Nhiều người thiệt thòi! 

Cũng có người lần nào xét cũng nộp hồ sơ xét
NSND nhưng đều trượt hết như chị Tuệ Minh. Vì sau khi xét danh hiệu NSƯT thì
phải có những cống hiến tiếp theo. Phải vẫn làm nghề và vẫn có giải thưởng thì
mới được xét. Trong khi đó nhiều người khi đã có danh hiệu NSƯT rồi thì không
làm thêm gì nữa.

Hạnh Phương